Sách "Lỗ hổng giảng dạy" (The teaching gap) - Phần 1 - Điểm khác nhau trong việc giảng dạy tại 3 nước Mỹ, Đức, Nhật

Quyển sách mở đầu bằng việc nêu vấn đề: cách thức giảng dạy của giáo viên Mỹ (trong môn Toán) gần như không thay đổi trong suốt 100 năm qua. Học sinh Mỹ "dốt" Toán hơn học sinh nhiều nước khác. Mặc dù nước Mỹ luôn cố găng tuyển chọn người giỏi để làm giáo viên, tuyển những giáo viên tốt nhất, cũng ko nhiều khác biệt lắm trong cách thức giảng dạy, từ người dốt -> giỏi, từ quá khứ -> hiện tại. Họ kết luận việc giảng dạy chứ không phải giáo viên mới là cái cần quan tâm => cần nghiên cứu việc giảng dạy.

Quyển sách nói về một nghiên cứu mục tiêu để:

1. Tìm hiểu về cách giảng dạy tại Mỹ

2. Tìm hiểu về cách giảng dạy tại các nước khác (hai nước được chọn nghiên cứu là Nhật, Đức)

Phương pháp + cách thức nghiên cứu để đưa ra kết luận trong cuốn sách này được mô tả rất chi tiết 

... giúp mình hiểu được một dự án nghiên cứu ở Mỹ sẽ được tiến hành như thế nào (mặc dù mình cũng không biết đây có phải là case nghiên cứu điển hình không).  Người ta đi vòng quanh 3 nước này để quay video các bài giảng của giáo viên được chọn ngẫu nhiên, đồng thời cho các học sinh làm một bài kiểm tra trình độ. Bài giảng được chọn là toán lớp 8. Số lượng người tham gia quay video chỉ có 3 người (mỗi người/nước), nên không thể ảo tưởng là vì Mỹ có nhiều tiền nên họ có thể làm nghiên cứu hoành tráng được. Cái cần thiết nhất chính là để tìm ra mô hình, cách thức lấy dữ liệu sao để đạt được cái mình muốn, họ phải nghiên cứu trước đó rất nhiều. 

Sau khi thu thập dữ liệu, họ có thể mời được nhiều nhà toán học, nhà nghiên cứu khác để cùng đánh giá các video. Từ việc đưa ra nhận định, họ chuyển những nhận định đó thành những kết luận có chứng cứ và số liệu bằng các mã hóa video (mã hóa video là chuyển băng ghi hình thành thông tin). Họ còn nhờ các nhóm nghiên cứu Toán khác giúp họ đánh giá chất lượng bài giảng của các nước.

Điểm khác biệt cơ bản giữa cách giảng dạy ở 3 nước

Có rất nhiều điểm khác biệt rút ra về nội dung, trình độ nội dung, bản chất nội dung, tính mạch lạc của nội dung, cách tổ chức lớp học...

Có một giáo sư đã nhận xét như này: "Trong giờ dạy ở Nhật, một bên là Toán học, một bên là học sinh. Học sinh học Toán và giáo viên là trung gian của mối quan hệ này. Ở Đức, thì giáo viên là người nắm giữ Toán học và phân phát cho học sinh bằng những sự việc hoặc những lời giải thích lúc cần thiết. Ở Mỹ, thì có giáo viên và có học sinh. Tôi gặp rắc rối trong việc tìm kiếm môn Toán; tôi chỉ thấy sự đối thoại giữa giáo viên và học sinh."

Mình không quan tâm đến sự khác biệt này lắm, vì không trực tiếp xem video nên khó mà hiểu hết được câu nói này. Mình có thể thấy nhiều sự mới lạ như sau:

- Ở Nhật: 

Việc học không hề cứng nhắc như mình vẫn nghĩ. Giáo viên cho học sinh làm việc nhóm rất nhiều (Ở VN thì dễ có tư tưởng môn Toán thì có gì mà làm việc nhóm) và học sinh được phép hỏi giáo viên thoải mái. Việc họ đưa ra vấn đề rất hay: Để học sinh tự phát triển bài toán lên khó hơn từ bài toán đã có.

Có cái hay là giáo viên yêu cầu HS đọc đi đọc lại, theo nhóm rồi cá nhân và học thuộc những câu kiểu như "học toán để phát triển tư duy logic".

GV Nhật sử dụng bảng phấn và cố gắng để HS hiểu toàn bộ vấn đề một cách logic và tổng quan.

- Ở Đức: 

Có vẻ khá giống cách dạy ở VN. Thầy giáo hướng dẫn học sinh dần dần để học sinh làm bài tập dễ rồi đến khó, từ định nghĩa đến chứng minh. (Quyển sách nói ít về Đức mà tập trung so sánh Nhật + Mỹ nên cũng không cần quan tâm lắm).

- Ở Mỹ: 

Trước đây mình có xem phim về lớp học của Mỹ, thấy giáo viên hỏi kiểu mớm mớm cho học sinh, tưởng là chỉ vui đùa trên phim thôi. Các kiểu câu hỏi như: "Thầy: Nếu kéo điểm D xuống đây, thì thầy vẫn có mấy góc? - HS: 6 góc", "Thầy: 5 cạnh, trừ 2 bằng 3 rồi nhân với 180 thì tổng số đo góc là? - HS: 590 độ - Thầy: 540 độ".

Nội dung học Toán ở Mỹ khá dễ so với trình độ tại Việt Nam, và thầy giáo không tập trung đi sâu vào hiểu Toán học như ở Nhật, Đức (hay VN) mà chủ yếu giúp HS học thuộc định nghĩa, giải bài tập theo cách giải đã có sẵn. Ngay khi HS gặp vấn đề, GV sẽ ngay lập tức đưa cách giải cho HS. Cơ bản ở Mỹ, HS không đang được học Toán để hiểu Toán.

GV Mỹ sử dụng slide và cố gắng để thu hút HS vào từng phần của bài học.

Tổng kết lại

GV Mỹ quan niệm Toán học khó và nhàm chán, nên cố gắng thu hút HS bằng những vấn đề ngoài lề thú vị hơn. GV Nhật quan niệm bản thân việc học Toán là thú vị nên họ cố gắng giúp HS đào sâu, tìm hiểu những điều thú vị trong toán học.

Các bước trong một giờ học cơ bản là giống nhau giữa 3 nước: ôn bài cũ -> GV trình bày bài mới -> HS luyện tập tại chỗ, tuy nhiên vai trò của mỗi bước lại khác nhau giữa các nước. "Ở Đức, GV trình bày khá lâu về việc triển khai các bước giải toán và hoạt động theo lớp dưới sự hướng dẫn của GV. Ở Nhật, GV trình bày vấn đề nhằm mục đích để HS tự tìm ra các bước giải toán (riêng lẻ hoặc theo nhóm). Ở Mỹ, việc trình bày vấn đề là để minh họa phương pháp giải toán và từ đó HS có cơ sở để luyện tập".

Điều quan trọng nhất rút ra sau khi các nhà nghiên cứu xem video lại không phải là sự khác biệt về cách giảng dạy giữa các nước mà chính là sự đồng nhất như một hệ thống về cách giảng dạy ở mỗi nước. Tại sao điều này lại quan trọng? Đọc tiếp phần 2 thì biết :P

Phần 2: Phương pháp cải tiến việc giảng dạy tại Nhật

Phim "Into the wild"

Phim này xem làm 3 lần mới hết. 15 phút đầu thấy chán, cũng ko có gì đặc sắc (lại xem vào buổi sáng sớm) nên tắt đi, làm việc vào giờ này có vẻ có happy hơn ^_^ Hôm sau, đang xem thì ngủ quên. Sau khi ngủ dậy vì tiếng chó sủa dữ dội trong phim thì quay đi làm đủ thứ linh tinh (đọc sách, lượn lờ) mới quay lại xem phim bộ phim. Rất may là lần xem thứ 3 mới cảm thấy phim hay - hay thực sự.

Phim kể về một cậu bé 23 tuổi, sau khi tốt nghiệp đại học đã bỏ lại mọi thứ, ko cần tiền, đi lang thang, lấy tên mình là Alexander SuperTramp (Alex siêu lang thang). Mình không ấn tượng lắm về những gì cậu bé đã trải qua, những cảnh sắc thiên nhiên có trong phim. Nếu nói đây là một bộ phim hay về khám phá, về những điều kì thú, kì diệu của cuộc sống thiên nhiên thì sai lầm hoàn toàn. Hơn nữa, phim được sản xuất từ năm 1997, kể về một câu chuyện có thực (chuyển thể từ 1 cuốn tiểu thuyết) từ năm 1991, những điều kì thú cho đến nay (2014) có thể đã vượt qua limit khám phá của phim này quá xa nên ko để lại ấn tượng manh cho mình cũng nên.

Điều mình thấy hay ở bộ phim này là mình biết những "cậu bé ấy" ngoài đời thực. Bộ phim cho mình một niềm tin vào cuộc sống của những con người ấy, giống như niềm tin của người kể (em gái của n.v Alex).

Alex có một cuộc sống gia đình không hạnh phúc (do ba mẹ) và có những ấn tượng tuổi thơ thực sự gây tác động nhiều đến tâm lý, tình cảm. Alex không tìm được ý nghĩa c/s ở  thành phố, không chịu được c/s phụ thuộc vào vật chất và sau khi tốt nghiệp đại học, Alex quyết định đi lang thang, đi vào hoang dã để sinh tồn. Mặc dù vậy, cậu cũng gặp rất nhiều người tốt và đi đến đâu cũng để lại tình cảm quý mến, thương nhớ cho nơi cậu từng qua.

Tuy vậy, Alex thực sự có những tổn thương về mặt tình cảm. Tưởng như là 1 cậu bé bị bệnh tự kỉ, hay một loại bệnh tâm thần tương tự. Cậu tìm những người hiểu mình trong sách. Nhiều lúc thấy cậu cô độc. Nhiều lúc thấy cậu buồn, vì ko có người đồng cảm. Nhưng trên con đường của mình, dần dần cậu biết là mình không đơn độc, ko vô cảm, có thêm bạn bè - những người đồng cảm. Cậu hóa ra lại là một người rất tình cảm, rất vị tha, bao la :)) Và cũng trên con đường ấy, cậu tìm được mình, trải nghiệm và trưởng thành.

Trên hết là cậu sống theo cách mình muốn, vượt trên những nhu cầu vật chất, bỏ lại hết những gì xã hội - phải cậu ghét xã hội - coi trọng. Và cậu đi đến đâu, cũng mang đến cho người ta một niềm tin vào cậu bé thuần khiết này, vào cuộc sống đúng ước mơ. Chỉ có điều không ai có đủ dũng cảm như cậu bé ấy.

Túm lại là xem xong phim, chắc ai cũng phải ngẫm lại mình đang làm cái quái gì trong cái thế giới này? Mình lại bừng lên cái cảm giác muốn lang thang, muốn bước chân đi mà không quan tâm đến bất cứ cái gì. Một dạng ích kỉ cao nhất :)) Cơ mà chắc là chưa đủ dũng cảm. Chờ thêm chừng nửa năm nữa nhé :) Bởi, mình còn "cửa hàng đồ da" ở đây ^_^

The E-myth: Để xây dựng Doanh nghiệp hiệu quả - Micheal E. Gerber

Link giới thiệu: http://tiki.vn/de-xay-dung-doanh-nghiep-hieu-qua-p63385.html

Đọc cuốn sách này xong, thực sự muốn nhảy vào làm startup để xem thực sự mình sẽ đối mặt với những thử thách ấy như thế nào. Nhưng chuyện đó để sau. Một số điều mình rút ra được từ cuốn sách này (đ/v người muốn hoặc đang làm startup)

1. Cuốn sách đưa ra 3 vai trò chính của một người làm doanh nghiệp: doanh nhân, quản lý, chuyên môn. Mình xuất thân là dân kĩ thuật, nên tư duy của người làm chuyên môn khá nổi bật. Quản lý thì cũng same same. Còn riêng tư duy của doanh nhân thì bây giờ mới tập tọe. Mà thực ra tư duy doanh nhân mới chính là yếu tố then chốt để làm chủ một doanh nghiệp. => Túm lại là phải học làm doanh nhân, trau dồi thêm kĩ năng quản lý và giảm bớt công việc chuyên môn.

2. Doanh nhân là người luôn mơ mộng, nghĩ ra rất nhiều ý tưởng. Doanh nhân sẽ vạch ra tương lai trước, mới vạch ra các công việc hiện tại cần làm để hướng đến tương lai đó. Ngược lại, nhà chuyên môn sẽ nhìn thực tại có cái gì và đưa ra tương lai trên thực tại đó.

3. Doanh nghiệp phản ánh con người chủ doanh nghiệp. Tính cách con người chủ doanh nghiệp như thế nào, doanh nghiệp sẽ như thế ấy. Thế nên việc phát triển doanh nghiệp có thể qui về việc phát triển bản thân chủ doanh nghiệp trong việc điều hành doanh nghiệp.

4. Việc làm sản phẩm nào không quan trọng. Với góc nhìn của doanh nhân, doanh nghiệp mới là sản phẩm. Từ đó có thể có cái nhìn khác hơn rất nhiều về sản phẩm. Đọc case study về vụ mua bán quyền kinh doanh sản phẩm McDonald's, sẽ thấy McDonald's tốt ở chỗ: có qui trình làm humburger đơn giản - trẻ con cũng làm được, nhanh, rẻ => có thể nhân rộng ra dễ dàng. Rõ ràng thương hiệu McDonald's mới chính là sản phẩm.
Hay từ đó có thể có cái nhìn khác về chuyên môn: Doanh nhân không nên làm công việc chuyên môn, mà nên tuyển người giỏi chuyên môn để làm. Tốt nhất, làm sao để cv chuyên môn đơn giản: muốn thế, có thể tuyển 1 người giỏi làm ra qui trình tốt, hơn là tuyển nhiều người giỏi. Qui trình tốt tạo nên doanh nghiệp có thể phát triển lớn.

(continued)

"Lớp học" chia ruộng

Thời gian gần đây, làng quê mình đang diễn ra một hoạt động gọi là "Dồn điền đổi thửa". Việc làm này quả thực là tốt. Trước đây mỗi nhà có nhiều mảnh ruộng nhỏ, phân tán ở nhiều xứ đồng, thì bây giờ được dồn về một khu, các công việc cày bừa, thăm đồng, chăm bón, tưới tiêu đều giảm chi phí cho người nông dân. Thế nhưng xung quanh việc "dồn điền đổi thửa" này, lại có quá nhiều bất cập.

Riêng việc có nên triển khai việc "dồn điền đổi thửa" hay không, người ý kiến ra kẻ ý kiến vào, cụm dân cư của mình cũng phải họp bàn toàn dân để thống nhất ý kiến mất mấy... chục buổi mới thuyết phục được người nông dân đồng ý (trong khi lợi ích của nó rõ rành rành ra thế). Lí do có lẽ là vì có những hộ có ruộng tốt, tiện tưới tiêu, không muốn đổi đi, mất chỗ tốt. Thế mới thấy nông dân cụm mình còn thiếu hiểu biết, canh tác manh mún quen rồi, người ta bày cho cách hay mà không biết, cứ khư khư giữ sào đất bé tí làm cái gì không biết. Đất không tốt, cải tạo mấy hồi mà tốt. Nước không tiện thì đề nghị làm thêm mương máng. Có gì đâu. Rút cục là cũng thống nhất được, thậm chí còn đáp ứng nhu cầu đến ruộng từng nhà.

Cụm mình sau nửa năm họp bàn, lên kế hoạch, triển khai thì cũng xong, ngay trước tết âm lịch. Về nhà, nhìn thửa ruộng nhà mình dồn lại, tầm 7-8 sào cũng chẳng to lắm. Nhìn ra các thửa bên cạnh, sau khi "dồn điền" xong, cách thức canh tác vẫn thế, không thay đổi gì, ngẫm mà thấy ngán. Từ vụ "dồn điền đổi thửa" này, mình mới để ý là từ đời ông bà đến đời bố mẹ, gần như cách thức canh tác chẳng thay đổi gì (ngoài việc sử dụng giống mới, phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật nhiều hơn). Hi vọng là với mảnh ruộng to hơn, người nông dân sẽ dần dần nghĩ được lớn hơn.

Sáng nay đi chợ, mấy bà con gái túm năm tụm bảy bàn chuyện "dồn điền đổi thửa", nghe nói mấy cụm cùng xã vẫn chưa chia xong ruộng đất. Nguyên nhân nghe đâu là thiếu ruộng, còn một vài hộ chưa có đất để chia. Thêm một vài thông tin nữa: trong quá trình đo đạc, hộ của một vài cán bộ thì thừa diện tích, còn ruộng của dân thì thiếu (so với sổ sách). Vụ cấy đã bắt đầu rồi, mà chưa chia xong đất, cán bộ làm thế nào để dân không kêu đây?

Cụm mình chia xong đất rồi, nhưng thỉnh thoảng lại thấy người đến hỏi ông cụm trưởng:
- Ông cụm trưởng ơi, thằng kia cấy vào phần đường đi chung.
- Thưa ông cụm trưởng, ruộng nhà tôi bị thiếu diện tích, ông ko cho người đo lại, tôi kiện lên tận huyện.
- Ông hứa cho người san ruộng cho tôi mà, sao bây giờ vẫn chưa thấy.
- San ruộng kiểu gì thế này, ông có để cho người ta cấy không hả?
- Ông cho tôi thêm một sào, tôi trả ông ... được không?

Ông cụm trưởng lương tháng được chục cân thóc lắc đầu: sao giống hồi ngày xưa đi học, hai thằng kẻ một vạch giữa bàn, cấm ngồi lấn sang. Cái tay mà quá vạch sang bên kia một tí là thưa cô :))

Phụ nữ thông minh không ở góc văn phòng

Hôm trước đi hội chợ sách Nhã Nam. Nhìn thấy cuốn "Phụ nữ thông minh không ở góc văn phòng", như mọi khi chắc chẳng bao giờ mình cầm lên. Mình tính mua về xem có áp dụng được gì không. Thật không ngờ, qua quyển sách, mình nhận ra cách làm việc của mình có rất nhiều vấn đề - mà trước giờ mình cứ nghĩ là mình rất ok (bị bệnh AQ mà). Mình note lại một vài cái đúng với mình. Trong quyển sách còn đề cập nhiều "đức tính" khác nữa, các bạn tìm đọc nhé.

1. Con gái luôn muốn mình trẻ con, ngây thơ, hiền lành trong mắt đồng nghiệp.
Từ bé đến lớn, con gái đều được dạy là phải như thế. Chống lại ý kiến người khác, gây ra xung đột, căng thẳng trong buổi họp là cái mà phần lớn con gái đều sợ gặp phải. Con gái luôn muốn mình là người dễ chịu đ.v người khác. Thế nên, trong buổi họp, con gái thường hiền hòa, ít tham gia tranh luận, ít dám tranh luận. Đ/v con gái, mối quan hệ đồng nghiệp không tốt hoặc đơn giản là không cùng quan điểm là vấn đề lớn. Đọc sách mới biết con trai họ không thế :)

2. Phụ nữ thường làm việc nhiều một cách âm thầm nhưng lại đòi hỏi người khác biết đến
Lại vì lí do từ bé được dạy là phụ nữ phải hi sinh, phải đảm đang, con gái thường đảm nhiệm những công việc ko tên hoặc sẵn sàng làm muộn, sằn sàng hi sinh cái riêng (nhiều khi cũng chẳng phải vì công việc chung). Sếp ko biết đến, đồng nghiệp nghĩ hiển nhiên là việc của con gái, nên chả ai đếm xỉa. Tuy nhiên, khi làm việc âm thầm, nếu muốn mọi người biết thì thường ko tìm cách để show, mà lại đòi hỏi đóng góp của mình được công nhận. Phụ nữ lấy chồng rồi cũng hay dính cái tật này: thích cái này thích cái kia thì ko nói với chồng, cứ đòi chồng phải tự hiểu. Thiệt thân! Đọc sách mới biết đây con trai họ khác con gái ở chỗ đó :))

3. Phụ nữ thường tiêu phóng khoáng cho những món thời trang nhưng lại tiết kiệm từng đồng của công ty (một cách không cần thiết) - cái này không phải khuyết điểm của mình, nhưng note lại để trong quá trình chi tiêu việc công cũng cần chú ý.

4. Luôn "biết cách" làm mất thời gian của mình
... bằng những việc như: ngồi nghe tâm sự, kêu ca của những người đáng thương (thực tế là chẳng đáng quan tâm), làm thân với những kẻ ngu ngốc, chỉ biết nói ba chuyện tầm phào, làm việc hộ người khác, buôn dưa lê... Vô thiên lủng những việc không tên ở văn phòng mà phụ nữ nghĩ mình phù hợp để làm, thích làm hoặc bị dụ dỗ làm. Toàn những việc mất thời gian, ko giúp được gì thì thôi, có khi còn kéo mình xuống.

5. Tán tỉnh
Nhất là khi làm ở môi trường lắm con trai, thì phụ nữ luôn có xu hướng muốn thu hút những anh chàng đồng nghiệp xung quanh mình. Việc này thì chẳng có hại gì nếu không xảy ra các vấn đề: nhiều anh cùng thích một cô, thích đơn phương,... Nếu có để ý anh chàng nào, thì tốt nhất là không nên làm cùng :)

Đề mục của quyển sách có thể tham khảo ở đây:
http://www.hoclamgiau.vn/training/lib/38/515/Phu-nu-thong-minh-khong-o-goc-van-phong--sai-lam-khien-phu-nu-khong-the-thang-tien